Prawidłowe odżywianie to dostarczanie organizmowi w odpowiednich ilościach i proporcjach wszystkich składników pokarmowych potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a w przypadku dzieci i młodzieży również do prawidłowego wzrostu i rozwoju. W przypadku osób z cukrzycą typu 1 zasady odżywiania są takie same jak dla ludzi zdrowych. Jedynie bardzo istotne jest wzajemne dostosowanie ilości i jakości przyjmowanych posiłków do czasu i siły działania podawanej insuliny. W związku z tym trzeba znać i umieć stosować: system wymienników węglowodanowych (WW), wymienników białkowo – tłuszczowych (WBT), indeksy glikemiczne produktów węglowodanowych, gdyż w stosunku do tych danych określa się dawkę insuliny posiłkowej.

1 WW to taka ilość danego produktu węglowodanowego, w której jest 10 g przyswajalnych węglowodanów.

1 WBT to 100 kcal pochodzące z białek i tłuszczów.

Można korzystać z przygotowanych gotowych tabel wymiennikowych lub z książki „Liczmy kalorie”. Aby wyliczyć wymienniki należy produkty ważyć na wadze elektronicznej o dokładności 1 g. Są również tabele określające indeksy glikemiczne produktów węglowodanowych.

Co wchodzi w skład posiłków? Jaka jest rola poszczególnych składników?

Węglowodany - główne źródło energii.

Białka - substancja budulcowa.

Tłuszcze - zapasowe źródło energii, niektóre witaminy rozpuszczają się w tłuszczach.

Witaminy i sole mineralne - regulatory wszelkich procesów życiowych.

Woda stanowi 60-70% masy ciała.

Co w naszym pożywieniu jest źródłem wymienionych składników pokarmowych?

Węglowodany – to świat roślin.

Ze względu na budowę dzielimy je na cukry proste i złożone.

Cukry proste to:  jednocukry - glukoza, fruktoza (owoce, miód)

                          dwucukry – sacharoza (biały cukier), laktoza (mleko)

Cukry złożone to skrobia i błonnik. Skrobia to wszystkie zboża i ziemniaki. A jeśli zboża to: mąka (pieczywo, makarony), kasza, ryż, płatki.

Błonnik zawarty jest w otrębach zbożowych, w łuskach nasiennych, pieczywie razowym (grubszy przemiał zboża), płatkach owsianych, warzywach i owocach. To węglowodan nie podlegający trawieniu, a jego obecność spowalnia wchłanianie pozostałych składników pokarmowych, a więc wolniejszy jest wzrost glikemii po posiłkowej. Ważną rolą błonnika jest pobudzanie pracy przewodu pokarmowego i dobry wpływ na gospodarkę cholesterolową. Jednocześnie produkty zawierające błonnik (warzywa i owoce) są bogatym źródłem witamin i soli mineralnych.

Białka – dzielimy ze względu na pochodzenie na: zwierzęce i roślinne.

Źródłem białka zwierzęcego są: mięso i jego przetwory, mleko i przetwory mleczne, jaja, ryby. Białko roślinne zawarte jest głównie w roślinach strączkowych (groch, fasola, bób).

Tłuszcze– również dzielimy na zwierzęce i roślinne.

Tłuszcze zwierzęce to nie tylko te widoczne (słonina, łój, smalec, masło), ale również ukryte w mięsie: wieprzowina zawiera dużo tłuszczu ukrytego, mniej mają: wołowina, cielęcina, drób. Tłuszcz jest również w mleku i jego przetworach, jajach i rybach. Ryby zawierają „dobre” kwasy tłuszczowe omega 3 i omega 6 wpływające dobrze na gospodarkę cholesterolową.

Tłuszcze roślinne to wszystkie oleje (rzepakowy, słonecznikowy, sojowy) i oliwa z oliwek.

Wskazane jest, żeby połowa zapotrzebowania na tłuszcze pochodziła z tłuszczów roślinnych – zawierają nienasycone kwasy tłuszczowe, mające korzystny wpływ na gospodarkę tłuszczową organizmu.

Witaminy i sole mineralne.

Bogactwo ich jest w warzywach i owocach. Warto zadbać o ich różnorodność w codziennych posiłkach, bowiem dostarczymy wtedy organizmowi różne witaminy i sole mineralne.

Przy spożywaniu owoców ze względu na zawartość cukrów prostych należy pamiętać, by spożywać je w szczycie działania insuliny posiłkowej.

Piramida pokarmowa.

Podaż węglowodanów powinna zaspokajać 40-50% zapotrzebowania kalorycznego, białka ok. 20%, tłuszcze ok. 30%.

Wygląda to tak, że pierwsze 2 warstwy piramidy (podstawa) to: węglowodany - najpierw złożone, później proste, a wyżej są białka i tłuszcze z preferencją produktów roślinnych, które jakby „towarzyszą” produktom węglowodanowym. Słodycze są na szczycie piramidy i powinny być absolutnie spożywane okazjonalnie ze względu na prawie żadną wartość odżywczą, a dużą wartość energetyczną, związaną z obecnością dużej ilości węglowodanów i  tłuszczów.

W praktyce po określeniu dla danej osoby zapotrzebowania kalorycznego przelicza się to na ilość WW i WBT. I tę wyliczoną ilość należy w codziennym jadłospisie przestrzegać. Oczywiście, że mogą zdarzyć się dni, w których zjadamy mniej lub więcej WW i WBT, ale dobre bilansowanie posiłków pozwala utrzymać prawidłową masę ciała.