To zespół wykonywanych czynności i podejmowanych decyzji w związku

z leczeniem cukrzycy.

Co składa się na samokontrolę?

1. Odpowiednie podawanie insuliny.
2. Badania poziomu cukru we krwi.
3. Badanie moczu na obecność cukru i acetonu.
4. Prawidłowa interpretacja wyników.
5. Odpowiednie przygotowanie posiłków.
6. Umiejętność radzenia sobie z hipo- i hiperglikemią.
7. Przygotowanie się do podjęcia wysiłku fizycznego.

Samokontrola konieczna jest niezależnie od metody leczenia insuliną. Korzystanie z osobistej pompy insulinowej nie zwalnia z potrzeby rzetelnej, wnikliwej samokontroli.

Odpowiednie podawanie insuliny.

Podawanie insuliny jest zasadniczym elementem leczenia cukrzycy, ale istotne jest określenie „odpowiednie”.

Co to znaczy? 

Oznacza to, że indywidualnie dla każdego pacjenta trzeba dobrać odpowiednie insuliny, odpowiedni model insulinoterapii. Zależy to głównie od trybu życia, czasu przyjmowanych posiłków, aktywności fizycznej.  „Odpowiednie” znaczy również umiejętność dostosowania dawki insuliny do ilości i jakości przyjmowanych posiłków, umiejętność podania odpowiedniej dawki korygującej hiperglikemię, modyfikacja dawek insuliny w związku z podjęciem wysiłku fizycznego. „Odpowiednie” to także regularne zmiany miejsc wkłuć insuliny, jak i umiejętność postępowania w celu przyspieszania działania podanej insuliny (kilkuminutowy masaż miejsca wkłucia lub lekki, swobodny ruch).

Badanie poziomu cukru we krwi.

Wykonywane jest glukometrem.  Uzyskaną z nakłucia opuszki palca kroplę krwi nakłada się (lub jest zasysana) na aktywne pole paska testowego. Po kilku sekundach (5-7 minut) na ekranie glukometru pojawia się wynik. Wyniki są zapamiętywane z datą i godziną badania. Wyliczany jest średni poziom cukru
z 14 i 30 dni. Są specjalne programy komputerowe pozwalające odczytywać wyniki i przedstawiać je w różnych graficznych układach. Badania wykonywane są od kilku do kilkunastu razy w ciągu doby: przed każdym posiłkiem i podaniem insuliny posiłkowej, 2 godz. po posiłku, przed snem, często w nocy, w różnych innych okolicznościach, szczególnie tych związanych z wysiłkiem fizycznym.

Osiągnięciem w badaniach poziomu cukru we krwi jest CGMS – ciągły system monitorowania glikemii. Wkłucie w ciało + sensor i na ekranie urządzenia (lub jeśli jest ono sprzężone z osobista pompą insulinową, to na ekranie pompy) wyświetla się poziom cukru we krwi i strzałka wskazująca aktualny trend glikemii.

Badanie moczu na obecność cukru i acetonu.

Wykonywane jest przy pomocy specjalnych pasków testowych. Obecnie, kiedy tak dostępne i łatwe jest badanie poziomu cukru we krwi  i jest wykonywane często w codziennej samokontroli, badanie moczu na obecność cukru jest wykonywane rzadko i nie ma już tak dużej wartości diagnostycznej. Ważne jest oznaczanie w moczu acetonu przy przedłużającej się hiperglikemii.

Prawidłowa interpretacja wyników.

Badanie poziomu cukru we krwi pozwala w danej chwili podejmować odpowiednie decyzje związane z: podawaniem insuliny, przyjmowaniem posiłków, przygotowaniem się do podjęcia wysiłku fizycznego. W szerszym spojrzeniu obserwując glikemię każdy „uczy się swojej cukrzycy” – obserwuje, wyciąga odpowiednie wnioski.

Interpretacja wyniku badania moczu na obecność acetonu pozwala podejmować decyzje, aby nie doprowadzić do stanu kwasicy ketonowej.

Odpowiednie przygotowanie posiłków.

To codzienne przestrzeganie zasad prawidłowego odżywiania, umiejętność wyliczania wymienników węglowodanowych (WW) i wymienników białkowo – tłuszczowych (WBT). Znajomość indeksu glikemicznego produktów węglowodanowych.

Umiejętność radzenia sobie z hipo- i hiperglikemią.

Szybkie zlikwidowanie hipoglikemii – podanie cukrów prostych (szybko wchłanianych) i w miarę potrzeby dodatkowo cukrów złożonych. Dokładna, bezpieczna korekta hiperglikemii (spadek poziomu cukru nie powinien być zbyt szybki).

Przygotowanie do podjęcia wysiłku fizycznego.

Czas związany z wysiłkiem fizycznym (w trakcie trwania i po wysiłku) wymaga kontroli glikemii, dodatkowych posiłków i odpowiedniej modyfikacji dawek insuliny.